Blog Image

Roel Bosch

Over dit blog

Beschouwingen en teksten, columns en artikelen.
Vrij gebruik in context waar de teksten tot hun recht komen, met auteursvermelding.

Minder, minder …

Columns Posted on do, april 02, 2020 20:34:50

‘elke keer wat mens nie gee niet
is mens minder
minder mens’

Op zoek naar teksten voor de dagen van Pasen blader ik ook wat gedichtenbundels door. Wat verschijnt er toch veel moois! Nu bleef ik steken in Antjie Krog, Broze aarde, een mis voor het universum. Op vrije wijze volgt ze de gang van de Requiemmis. Haar eigen betrokkenheid op de aarde, de zon, de maan, het leven, de bergen en zeker ook de mensen uit ze in elk onderdeel opnieuw. Dank en aanbidding, maar ook woorden van berouw en schuld klinken.
‘Wees ons genadig,
O Alles omvattende Aarde, wees ons arme stommerikke genadig!’
Het deel ‘Dies Irae’, dag van toorn, is het meest ingrijpend. Je ziet de mensen naast elkaar leven. De rijke dame die zich afvraagt hoe ze het beste anderen kan helpen, en die anderen, die slapen op straat en lijm snuiven… ‘Hoe leef ons’, hoe leven we, volslagen kosmisch-helend?
De vraag zonder antwoord? Maar wel met woorden die een richting wijzen. En onrustig maken.

elke keer dat je niet geeft
ben je minder
minder mens

Broze aarde, met links de Afrikaanse tekst, recht de vertaling door
‘O Brose Aarde, ’n Misorde vir die Nuwe Verbond’, is de oorspronkelijke titel.

Een paar teksten komen terug in de Paaswake, dit jaar, dat weet ik nu al.

Uitgeverij Podium,
Nederlandse vertaling Robert Dorsman en Jan van der Haar



Witte donderdag thuis – hoe?

Liturgie en kerkmuziek Posted on zo, maart 29, 2020 21:32:30

Vinnige debatten onder theologen op Facebook, over hoe we de viering van Witte donderdag dit jaar vorm zullen geven. We blijven op afstand, ieder in een eigen huis, we kunnen niet samen staan rond die tafel die ‘het eerste avondmaal’ gedenkt. Dus misschien: vieren in de kerk achter de tafel en ieder thuis uitnodigen eigen brood en beker te gebruiken?
Ik heb de meningen van velen gelezen, ben geraakt door bijzondere verhalen over ‘avondmaal op afstand’. Toch zoek ik het zelf toch liever een andere kant op. Ik zeg graag ja tegen verbondenheid, tegen de lijfelijkheid van het echte materiële, dat waar brood en wijn voor staan. En denk dan aan een andere vorm om datzelfde evangelieverhaal gestalte te geven.

Op Witte donderdag valt mij elke keer weer op hoe de evangelist Johannes de linnen doeken zo duidelijk noemt. Eerst bij Lazarus, die het graf uitkomt met de handen nog met een linnen doek gebonden; dan bij het avondmaal in de bovenkamer; daarna bij de graflegging van Jezus; en tenslotte als Petrus die doeken ziet liggen in het lege graf.

Misschien ga ik u die thuis meeleeft wel vragen vooraf een ‘linnen doek’, een theedoek of handdoek op tafel neer te leggen, en een schaal water erbij. Met een matze, een platte koek of een rond broodje, en natuurlijk een kandelaar. Ik maakte daar ooit een tekst bij, voor het tijdschrift De Eerste Dag, die nu weer boven komt:
Hij legde zijn bovenkleren af en bond een linnen schort om zijn middel. Johannes 13,4

Het leven heeft vandaag de geur van platte koeken,
van snelle actie in de keuken,
van water, gegoten in de kom,
van linnengoed dat voeten droogt.
Het leven, zo huishoudelijk, reikt zoveel dieper
dan zware woorden, gravende debatten,
dan twistgesprek, dan ruzie om de vraag naar God.
U, Levende, houd zo ons huis bij u betrokken
dat water en brood het kruis kennen dat u het geeft,
en til ons leven op tot in uw dagelijkse dienst.

Zoals dat gaat, deze dagen: opeens springen er associaties naar boven. Bij dat ombinden van de linnen schort denk ik direct aan bekenden in kaderfuncties aan wie gevraagd is om weer in te springen in de zorg, meer handen aan het bed, en die daar best van schrokken, … Het is geen grote stap van de linnen doek, de schort, naar de beschermende kleding, het mondkapje.

O ja, het is een grote stap van het verhaal Jezus op weg naar zijn kruis naar ons thuis. Maar de verbinding is toch ook weer heel dichtbij. Dat vieren we in het delen van brood en beker. Of ook op een andere manier.



Dicht op elkaar

Columns Posted on vr, maart 27, 2020 20:47:09

‘Kent u dat, lieve mensen?’, zou dominee Gremdaat zeggen. Dat je opeens geïrriteerd reageert op een ander, en later denkt: wat bezielde me eigenlijk? In ieder geval de gezinnen die in isolatie zitten, niemand mag het huis uit, de boodschappen worden in een doos voor de deur gezet, kunnen er van meepraten. ‘Ik wist niet dat mijn lieve dochters zulke vervelende kinderen konden zijn’, schreef de moeder die een dagboek bijhield van hun opgesloten bestaan, vanmorgen in dagblad Trouw.
Een wonder dat het eigenlijk zo vaak goed gaat. Geduldig wachten mensen tot er weer een klant de winkel in mag, tot het wagentje is schoongemaakt, tot de mevrouw voor ze uitgebreid heeft bestudeerd wat ze uit de diepvries wil halen. In rust staan ze in het Zeister bos naast het pad om te zorgen dat je op ruime afstand kunt passeren. Ouders die opeens tot juf en meester zijn gebombardeerd, hun kinderen die opeens een andere kant van hun ouders moeten verdragen redden het na wat omschakelen toch ook vaak best.
‘Ik zeg maar zo, zeg maar niets’, was het advies van astronaut André Kuijper, met vele maanden ervaring in ‘dicht op elkaar’. Houd even afstand. Als het lichamelijk niet kan, dan maar inwendig. Als het ene woord het andere oproept wordt het tijd te zwijgen. En weer terug te gaan naar wat er werkelijk toe doet, wat je met de ander gemeen hebt. Of ook: gewoon te zeggen wat je écht pijn doet, waarom je echt bezorgd bent, wie je mist, wat je vreest.
Ik moet denken aan teksten uit de Bijbel. Hoe Job, op zichzelf teruggeworpen en boos, uiteindelijk een andere kant ziet:
    ‘Nee, ik leg een hand op mijn mond, ik zeg niets’.
Vanaf dat moment gaat hem een licht op.
Maar er is ook die andere manier van zwijgen: die van de rechtvaardige die in de tang wordt genomen, het leven onmogelijk gemaakt.
   Maar ik houd mij doof en wil niet horen,
   ik doe als een stomme mijn mond niet open,
   ik ben als iemand die niet kan horen,
   geen verweer komt uit mijn mond.
Het is een Psalm, 38 – maar tegelijk herken je er ook de persoon van Jezus in. In het nauw, beklemd door vriend en vreemde. Alles wat hij zegt zal tegen hem gebruikt worden. Hier komt hij niet meer uit.
In het nauw, dicht op elkaar, opgesloten met de mensen van wie hij houdt, zo herkennen we de weg van God met mensen, deze weken. Alle getheoretiseer over waar God is, nu, in de crisis, loopt dood. Maar wel is er deze Levende, die deelt, en nabij is. En juist zo de ruimte geeft, de innerlijke ruimte, om mens te zijn.
Het verhaal van de moeder in de krant is nog niet af. Ze besluit haar verhaal als ze ’s avonds om zeven uur naast haar dochter van zes op bed zit. Dan gaan de klokken luiden, de klokken van troost en verbondenheid. Samen zijn ze stil. De kleine ruimte is deel van een veel groter geheel.

Luister en zie hier de video van de klok van de NoorderLicht, afgelopen woensdag. Met merel en al!



Van voordat de wereld begon

Teksten Posted on ma, maart 23, 2020 20:22:28

Van voordat de wereld begon
tot na het eind van de eeuwigheid
bent u God.
Van dat de oervloed tevoorschijn brak
totdat de wind ophoudt met jagen
bent u God.

In de immense ruimte van het universum
en in de verborgen schuilhoeken van ons hart
bent u God.
   U bent onze God,
   we zegenen u!

De wereld is zo mooi,
schoonheid zo kwetsbaar,
en dat allemaal in onze onhandige handen –
we hebben u nodig, God!
   We hebben u nodig, God!

Mensen denken dat hun kennis eindeloos is,
we moeten het doen met deze ene aarde,
en wat we niet weten, dat weten we niet –
we hebben u nodig, God!
   We hebben u nodig, God!

We kunnen heel goed leven zonder u,
we zijn vrij om tegen u in te gaan,
we zijn heel goed in het vereren van wat we zelf denken en doen –
we hebben u nodig, God!
    We hebben u nodig, God!

En toen kwam u zelf bij ons, onder ons,
u zat naast ons,
u hoorde ons praten, zag dat we u over het hoofd zagen,
u heelde onze pijn en liet toe dat we u verwondden,
u hield van ons tot het eind
en overwon onze haat, al onze haat –
we hebben u nodig, God!
   We hebben u nodig, God!

Want ú bent God, niet wij –
we hebben u nodig, God!
   We hebben u nodig, God!

tekst uit Vieren met teksten van de Iona Community, avondgebed A



Houd mij in leven…

Liturgie en kerkmuziek Posted on zo, maart 22, 2020 20:51:38

Woorden op muziek onthoud je beter. Een regel uit een lied komt soms zomaar op, in je hoofd, of in je hart. Met de melodie erbij – wat jammer, dat je daarna vaak niet verder komt. ‘Hoe ging het ook al weer verder?’
Maar is het echt jammer? Je mag ook bij de regel blijven stilstaan, hem nog eens neuriën, proeven, tot je door laten dringen. In veel liturgie, christelijk maar ook Joods, Islamitisch, hindoeïstisch, is het juist de herhaling die kracht geeft. Daarom klinkt in veel bijbelse psalmen een refrein:
Wat ben je onrustig in mij, mijn ziel? Hoop op God!’, 42,
‘Eeuwig duurt zijn trouw’, 136.
Ook in de liturgie van veel protestantse kerken zijn we daar inmiddels achter gekomen. Vroeger waren het eigenlijk allemaal ‘versjes’: berijmde strofen met alle een identieke melodie. Nu is er meer variatie. Zeker bij de gebeden wérkt dat: het geeft concentratie. Na een zinnetje als ‘Zo bidden, zo zingen wij‘ volgt dan de instemmende zang, de acclamatie.
In deze Veertigdagen is dat bij ons een regel uit Psalm 25, bewerkt door Huub Oosterhuis en vrienden:
‘Houd mij in leven, wees Gij mijn redding, steeds weer zoeken mijn ogen naar U.’
We kennen die regel uit ons hoofd, zingen hem vaak ook vierstemmig. Is dat niet bidden, zoekend naar God kijken, of kijkend naar God zoeken? Maar soms, opeens, klinkt zo’n bekend vers als nieuw. Ook vanmorgen zongen we het, tijdens de uitgezonden viering uit een vrijwel lege kerk. Vanuit huis reageerde iemand geraakt. Ze heeft haar werk op de Intensive Care van een ziekenhuis in de buurt. Ze doet het graag. Maar deze regel, dit vers klinkt voor haar nu als de kern van waar ze morgen in terecht gaat komen: tussen de mensen die zonder steun, ademsteun, het vermoedelijk niet zullen halen. ‘Houd mij in leven…’ Het doet haar goed, deze woorden te oefenen, in de bedding van een verzameling van biddende mensen.

Dat is wat liturgie doet: schatten klaarleggen, woorden bieden die wakker kunnen worden als het nodig is. ‘Kernverzen’, de refreinen bij de intochtspsalm, de antwoorden bij gebeden, de liederen van Taizé of soms ook Iona, met een korte tekst, herhaald in meervoud, in meerklank ook vaak. Wat zijn die veel waard!

Woorden die meer dan woorden zijn, maar gaan meetrillen in hoeken van ons lijf die we nog niet zo goed kennen. ‘Houd mij in leven!’

Wie het nog eens wil horen: in deze opname van de dienst vanmorgen is het op ongeveer deze plaats, 41:30. Op 6:18 het gebed met Kyrie eleison als antwoord.



Het kruis in de Veertigdagen

Uncategorised Posted on za, maart 21, 2020 15:20:07

Dit keer een beeld centraal: een artikel overgenomen uit Kerkentrommel, kerkblad Hoogeveen. Geschreven door Maarten van Gemert, foto Virginia Ponder, kleine foto Marja Wijnhorst.

Vorig jaar kreeg De Vredehorst een nieuw kruis dat omschreven werd als ‘een prachtig kunstwerk met diepe betekenis’. Het siert de omslag van deze Kerkentrommel. Beeldend kunstenares Marleen B. Berg, die het ontwierp, lichtte het in juni na afloop van een kerkdienst toe. In haar woorden verbeeldt het dunne koper dat het kruis omgeeft ‘het leven: gekreukt, gehamerd, zwart gebrand, vlak gestreken.’ Het centrum van het kruis is een gouden cirkel, die ze de opening naar God noemt.
Op de vraag of er een connectie met de Veertigdagentijd in het kruis schuilt, antwoordt ze nu dat ze daarmee een sterke verbinding ziet: ‘In de Veertigdagentijd ligt de nadruk op de tijd die wij als mensen gaan, onze kwetsbaarheid, onze feilbaarheid – kortweg onze menselijkheid. Een periode van stilstaan en bewustwording. Richten op.’
Ze vervolgt: ‘Het kruis, zoals ik het gemaakt heb, is van dun kwetsbaar verweerd koper – als de kwetsbare mens. Dat dunne koper, de mens, kan een scherpe kant hebben: wees voorzichtig, je kunt er aan haken, je er aan openhalen.’
De kunstenares uit Zeist geeft aan dat het kruis geen kruis is maar de contouren van een opening die de vorm heeft van een kruis: ‘Daarmee komen we bij Goede Vrijdag en Pasen. Stilstaand bij het koper dat de contouren maakt: elke lijn is anders.’
Met de lijnen sluit Marleen B. Berg haar reactie af: ‘Lijnen, verbindingen tussen mensen onderling, tussen God en mens, tussen hemel en aarde – openend, verbindend, ontvangend – voor mij hoort dat allemaal bij deze Veertigdagentijd.’

Een vergelijkbaar kruis, ook gemaakt door Marleen, hangt sinds vorig jaar Goede Vrijdag in de Stiltekapel van het Diak, Zeist.



Een lege schaal

Columns Posted on vr, maart 20, 2020 18:03:05

Op de vierde zondag in de veertigdagentijd vieren we ieder jaar de tafel van de Heer. Het is een ‘lichtere zondag’ dan de andere vijf in deze periode, het wit van Pasen schemert al door het paars van de lijdenstijd heen. Ook deze zondag, 22 maart, zingen we het tafelgebed en staan een schaal en een kan op tafel. Maar ze blijven leeg.

     detail stola vierde zondag Veertigdagen, Gré van den Berg-Bakker

Er is wel meer dat leeg blijft, deze weken. De stoel voor de gasten in het verpleeghuis, dat is het eerste waar ik aan denk. De bussen die voor ons huis langsrijden, veel minder in aantal ook dan anders, op een veel legere Boulevard. De plaats aan tafel, waar iemand ziek is. Elke leegte verwijst naar een vervulling. Houdt een hoop levend. Smaakt naar meer.

Het is belangrijk dat we dat durven zeggen, tegen elkaar, en de leegte zo laten als die is. Pas als we daar de tijd voor nemen kunnen we ook weer verder. Een van de aspecten van het avondmaal is: uitzien naar de bruiloft van het Lam. De maaltijd waar voor ieder plaats is. Dat element zullen we vast en zeker ervaren zondag. Dat mag ons ook hoop geven. En verbondenheid met elkaar.

Gezegende zondag!



… nooit het zicht verliezen

Teksten Posted on do, maart 19, 2020 14:25:33

God, u die ons uitdaagt, die ons verontrust,
help ons de voet dwars te zetten
alles dat dood en verderft zaait
in ons leven, in onze gemeenschap, in onze wereld.
Dat we nooit het zicht verliezen
op de kans tot verandering,
dat we steeds opnieuw verrast worden
door mensen die geloven in elkaar.

Gebed van de leiders van de Iona Community, 19 maart 2020.

Na een verbouwing van jaren zou dit voorjaar Iona Abbey weer open gaan. Gasten zouden weer komen, de vieringen weer opbloeien. In plaats daarvan zijn tot begin juli alle boekingen gecanceld en gaan vrijwilligers weer terug naar waar ze vandaan kwamen.
Vanuit de NoorderLichtgemeente hoopt een groep van 16 naar Iona te gaan, eind augustus. We wachten af, in verbondenheid. Kan het doorgaan?

‘Gathered and scattered, God is with us’, ‘Of we nu bij elkaar zijn, of her en der verspreid, uiteengejaagd, God is bij ons’, is een van de motto’s van de Iona Community. Deze dagen geldt dat zelfs van een gewone wijkgemeente, met mensen elk in hun eigen huis. En wat ook geldt: ‘steeds opnieuw verrast!’



« VorigeVolgende »