Blog Image

Roel Bosch

Over dit blog

Beschouwingen en teksten, columns en artikelen.
Vrij gebruik in context waar de teksten tot hun recht komen, met auteursvermelding.

de psalmen voor het moderne leven

Liturgie en kerkmuziek Posted on vr, januari 22, 2021 21:43:37

In mijn boekenkast kwam een boek terecht met het woord ‘modern’ in de titel. Het ligt wat uit elkaar, het papier is geel, er staat een paar keer een prijs in potlood in genoteerd. Heel wat handen ging het door. De belettering is ‘modern’, ja, zonder hoofdletter, stevige letters zonder schreef, rood op zwart. Een jaartal vind je niet bij de gegevens, maar in de inleiding is het toch te dateren: de Engelse oorsprong verscheen in 1933. Van ‘The Psalms for modern life, interpreted by Arthur Wragg’ kwamen in twee maanden vijf drukken op de markt.


Een uitgever bracht deze uitgave graag naar Nederland, en vroeg aan prof. H.Th. Obbink om het boek in te leiden en er zijn psalmvertaling voor af te staan. En zo staat het in mijn kast, 150 psalmen met platen.
De illustrator, geboren in 1903, is hier degene die de leiding heeft. Als reclametekenaar verdiende hij zijn brood, zijn werk was in trek. Ondertussen zag hij de wereld om zich heen verkruimelen. Vanaf de Great War was het kommer en kwel geweest, met de Spaanse griep als ramp na de ramp. Toen de samenleving wat beter ging draaien kwam de Beurskrach van 1929, waaraan ook Engeland diep te lijden had. In sommige streken raakte 70% van de beroepsbevolking werkloos. Arthur ontwikkelde weerzin tegen het onrecht, de onderdrukking; tegen het systeem van onbetaalbare medische zorg, van ontslag zonder rechten, van het maken van wapens die nog erger zouden worden dan die in de vorige oorlog. In de socialistische pers ga je zijn platen tegenkomen. Het grote geld, de ophitsers, de oorlogsmakers, de mensen die de armen uitzogen – hij beeldde ze uit, veelzeggend zonder woorden. Toen kwam hij hen tegen in de psalmen en maakte zijn eigen boek, voor eigen risico. Uiteindelijk zou het 10 drukken beleven, en grote invloed hebben op de visie van velen. In zwart en wit, clair-obscur, etste hij een wereldbeeld dat velen bij zou blijven.
Het woord ‘modern’ klinkt licht en luchtig, opgeruimd. De eerste betekenis zouden we haast vergeten: hodierna, het leven van vandaag, deze dag. Het leven zoals we dat nu om ons heen zien, waaraan we niet kunnen ontkomen. Zo moeten we de platen zien – als krantenfoto’s bij de oude bijbelse tekst. Dat levert vonkende beelden op.
Neem de plaat met dansende mensen in de drukte van het uitgaansleven. Daarnaast de tekst uit de psalm ernaast, Psalm 82,5: in duisternis wandelen zij voort, alle grondvesten der aarde wankelen. Die feestvierders brengen de aarde aan het wankelen. Zij hebben het goed ten koste van het loon van de arbeider, dat naar hen roept.
– – –

Dan komen we bij Psalm 102: 21 een bekend gezicht tegen. ‘Om het zuchten der gevangenen te hooren en ontkoming te schenken den kinderen des doods’, met daartegenover de kop van Mahatma Gandhi, diverse malen gevangen gezet door de Britse overheid in India.

Of die plaat van een reus van een rijkaard, met aan zijn voeten de zwetende en zwoegende kleine mensjes van de dag: ‘gladder dan vet is zijn mond, maar zijn binnenste is strijd’, Psalm 55,22.
– – –

De Psalmen voor het moderne leven – ze spatten van het papier.
In een volgende bijdrage: oorlog en vrede.

Zie over Wragg:
https://illustrated-books.co.uk/arthur-wragg-penmanship-poverty-and-war/


Judy Brook, Arthur Wragg, 20th Century Artist, Prophet and Jester. Edited by Christopher and Helen Wright. Published by Sansom & Company, Bristol, England, 2001.



Kleine tekens van genegenheid

Teksten Posted on ma, januari 18, 2021 19:38:56

Kleine tekens van genegenheid – versie in coronatijd

Ik dacht hoe dat toch kan, dat je over de stoep loopt en die onbekende,
die jou daar tegemoet komt, wijkt voor je uit, ongevraagd.
Of dat je in de rij staat voor de bakker, en de vrouw die naar buiten komt
kijkt naar je alsof ze zeggen wil: Dank u dat u voor mij wilde wachten.
Die keer dat je wat liet vallen, dat iemand toch even dichtbij kwam,
en het voor je opraapte.
Dat de chauffeur van de bestelbus je laat voorgaan, en even zwaait.
Ze zeggen: We leven allemaal in onze eigen bubbel.
Maar soms merk je daar niets van. Mensen zijn we, samen,
de een houdt de ander in het oog. Alsof we iets,
alsof we veel gemeen hebben.
Als dat nu eens de woonplaatsen zijn van het heilige, –
vluchtig, ja, maar toch ook: vluchtige tempels die we samen bouwen
als we elkaar zien en zeggen: ‘Hier, gaat ú hier maar zitten’, ‘Nee, na u’,
‘Wat staat dat mondkapje u goed!’

En hier de pre-coronavariant, een vertaling uit het Engels.

Ik dacht hoe dat kan, dat je door een volle coupé
loopt, en dat de mensen dan vanzelf hun benen intrekken
om jou te laten passeren. Of dat een vreemde zomaar zegt:
‘Gezondheid’, als iemand niest, een herinnering
aan angst voor ziekte. ‘Nee, niet doodgaan’, zeggen we dan.
En soms, als de sinaasappels uit je tas rollen,
dat iemand anders helpt ze op te rapen. Meestal
willen we echt iemand anders geen kwaad doen.
We willen onze kop koffie aangereikt krijgen,
en ‘dank u wel’ zeggen tegen de persoon die hem gaf. Even
een glimlach en weer een glimlach terug. Of dat de dame
die ons de soep brengt ‘alsjeblieft schat’ zegt bij het neerzetten,
en dat de chauffeur van die bestelbus ons laat voorgaan.
We hebben maar zo weinig gemeen, tegenwoordig. Weg
van stam en kampvuur. Alleen deze kleine momenten wisselwerking.
Als dat nu eens de woonplaatsen zijn van het heilige, -vluchtig, ja, maar toch ook: vluchtige tempels die we samen bouwen
als we elkaar zien en zeggen: ‘Hier, gaat ú hier maar zitten’, ‘Nee, na u’,
‘Wat een leuke hoed!’

Small kindnesses, Danusha Laméris
vertaling Roel Bosch



Dank God voor onze dieren!

Columns, Natuur en dieren Posted on di, oktober 06, 2020 20:19:26

een overweging bij dierendag, 4 oktober –
Wat kunnen huisdieren dicht bij je hart zijn, en hoe bezorgd ben je als ze ziek zijn. De Amerikaanse theoloog en dominee, Nadia Bolz Weber, een alle conventies doorbrekende inspiratiebron van velen, ‘sarcastic lutheran’, schreef op haar blog een verhaal bij 4 oktober, de Dag van Sint Franciscus, Dierendag. Ze eindigt haar blog met een paar gedachten bij een Psalm, een echte Franciscaanse Psalm, een lied vol dieren. Ik vertaalde dit deel van haar tekst.

Psalm 148:7-12*
Loof de Heer vanaf de aarde,
jullie, grote zeedieren, diepten van de oceaan,
bliksem en hagel, sneeuw en wolken,
stormwinden die doen wat hij zegt,
jullie, bergen en heuvels samen,
fruitbomen en ceders,
wilde dieren en runderen,
kleine beestjes en vliegende vogels,
koningen van de aarde en van alle volken,
prinsen en heersers op aarde,
jonge mannen en vrouwen,
oude mensen en kleine kinderen.

Ik vind het mooi hoe eerst de vliegende wezens, de kruipende dieren, de bergen, heuvels, wilde dieren, runderen God loven – en dat dan pas de menselijke wezens ook nog eens mee mogen doen. Pas als de koeien geweest zijn dus.
Terecht. Eerst de koeien, dan wij. Want wij zijn ingewikkeld.
Ik denk dat dieren ons misschien wel wat kunnen leren over lof en dank, juist omdat ze niet zo ingewikkeld zijn. Ik denk namelijk dat God loven niet is: ‘vleiend Gods ego strelen omdat hij niet zo’n hoog zelfbeeld heeft en een kosmisch decor heeft gebouwd waarin hij geaaid wil worden.’ Ik weet wel zeker dat de koeien dat niet doen. De manier waarop de kruipende dieren van de aarde God prijzen is simpel; door over de aarde te kruipen. De schepselen prijzen hun schepper door schepsel te zijn. Hun zijn-zelf is de lof en dank die ze brengen aan de bron van hun er-zijn.

Ik denk dat het verschil is, dat de koeien hun waarde niet ontlenen aan iets dat los staat van God. De zeedieren kijken niet op de Dow Jonesindex of rekenen hun Body Mass Index niet na om te zien hoeveel ze waard zijn. Hun waarde ligt, net als die van ons, in hun schepsel-van-God zijn.

Hoe mooi is dat! En wat, als dat ook voor ons zou gelden! Wij zijn schepselen die God prijzen, gewoon door er te zijn, schepsel te zijn. Jouw bestaan op zich is al een daad van lof en dank aan de bron van je bestaan.
Misschien is dit de soort van ongecompliceerde liefde, de acceptatie, die we herkennen in onze lieve huisdieren, groot en klein.

Arwen, onze Friese stabij van vele jaren – 1999-2012

Dus, voor jullie die nog kleine pas beginnende huisdieren hebben: ik feliciteer je, en ik hoop dat je ze snel zindelijk hebt! Voor jullie die al langer met een huisdier als gezelschap leven, ik deel in jullie dankbaarheid voor hun liefde. En jullie die verdriet hebben om het verlies van een geliefd dier: ik ken de rouw die je doormaakt. Het is juist deze rouw die heilig is voor God, die ons allen gemaakt heeft.

* vertaling uit de Engelse vertaling die Nadia Bolz Weber gebruikt.



Zaligsprekingen voor vandaag de dag

Teksten Posted on ma, september 21, 2020 16:51:14

Gezegend jij die je handen wast, want jij zult het levende water proeven.
Gezegend jij die afstand houdt, want je komt dichter bij God.
Gezegend jij die in quarantaine gaat, want je helpt anderen.
Gezegend jij die niet hamstert, want je geeft mensen te eten.
Gezegend jij die zingt voor wie niet naar buiten durft te komen,
want je zingt mee met de engelenkoren.
Gezegend jullie, ouders die hun kinderen thuis bij de les houden, want je zult van je kinderen wat kunnen leren.
Gezegend jij, die boodschappen doet voor ouderen, want je ontvangt eeuwige dank.
Gezegend jij, werker in de eerste lijnszorg, want je zult redder van de mensheid heten.

Thom M. Shuman, vert. Roel Bosch
Oorspr. in Voices Out of Lockdown, Jan Sutch Pickard (ed)

De Iona Community verzamelde teksten uit de Lockdown-periode, en bundelde die.
Ik vertaalde deze,
als handreiking voor wie het allemaal lang gaat duren,
voor wie boos wordt op …,
voor wie zorgen over morgen het heden overspoelen,
voor wie eigenlijk niet?



Responsoriaal

Uncategorised Posted on ma, juni 15, 2020 10:27:25

Suggesties, voor de liturgie zonder samenzang
Samen zingen wordt afgeraden – samen zeggen levert minder risico’s op. Maar hoe, wanneer, doen we dat?
Stem en tegenstem, dat kenmerkt de psalmen, dat kenmerkt de liturgie. Het is goed dat niet alleen de een, twee, drie zangers aan het woord komen, ook de gemeente mag meedoen.
Niet elke tekst laat zich goed zeggen. Een vanzelfsprekende ritmiek is nodig,
een logische plaats van rust,
de eenheden moeten niet te lang zijn.
Hoe verdeel je de rollen?
Soms is het duidelijk: voorganger – allen.
In andere gevallen is het ook mogelijk om twee gelijke delen van de gemeente een rol te geven. Het klassieke ‘mannen-vrouwen’ is niet voor iedereen ideaal.
In Ionavieringen gaat het vaak anders:
wie jarig is van januari tot juni de eerste, van juli tot december de tweede.
Of: theedrinkers, koffiedrinkers.
Mensen boven of onder de 30, 40, 50.
Wie collecte gaat betalen met bonnen/contant of met app.

Aparte aandacht is nodig als de viering digitaal wordt uitgezonden: dan kan het helpen als de lector en de voorganger elk een microfoon in de buurt hebben en elk een van de partijen kiezen, zodat er thuis een duidelijke stem klinkt.

Een gemeente die gewend is aan een gezongen acclamatie bij gebeden, of een amen na de zegen, zal het vreemd vinden dat ze hier niet participeren. Daar zou tijdelijk een gesproken acclamatie beter kunnen passen.

In de loop van de orde van dienst hier een paar opties.

Intrede
In plaats van een lied bij het aansteken van de kaarsen op tafel:

Die de morgen ontbood en het licht hebt geroepen,
zegen ons ook met uw licht!

Bemoediging, onze hulp:
God, u roept de dag wakker te worden*;
u zegt de morgen dat ze de aarde mag wekken.
Groot is uw naam,
groot is uw liefde!
De velden en de akkers zingen van vreugde,
de bomen klappen in de handen.
Groot is uw naam,
groot is uw liefde!
De leiders van de aarde buigen voor u,
de armen en vervolgden dansen van blijdschap.
Groot is uw naam,
groot is uw liefde!
Uw liefde en recht houden altijd stand,
fris als de morgen, zeker als de opgaande zon.
Groot is uw naam,
groot is uw liefde!

Van God is de aarde*,
de wereld en al zijn bewoners.
Zie, hoe goed en kostbaar is het
als mensen in eendracht samen leven.
Goedheid en trouw ontmoeten elkaar,
gerechtigheid en vrede gaan hand in hand.
Als de leerlingen van de Heer zouden zwijgen,
zouden de stenen roepen.
Heer, open onze lippen
en onze mond zal uw lof verkondigen.

Gebed om ontferming, gesproken,
beantwoord met:
…, zo bidden wij, zo roepen wij, Heer, ontferm U!
…, zo bidden wij, zo roepen wij, Christus, ontferm U!
…, zo bidden wij, zo roepen wij, Heer, ontferm U!

Psalmgebed
Ook in een zondagmorgenviering kan het psalmgebed een plaats hebben.
Te denken valt aan een van de twaalf onberijmde psalmen, zoals opgenomen in het Liedboek 2013. De verdeling is daar duidelijk, anders dan bij het rechtstreeks overnemen uit de bijbel. Eventueel kunnen de zangers de antifoon zingen, aan begin en eind.
4b, 25e, 67b, 84b, 87a, 91c, 92b, 98f, 121b, 130d, 134a, 139c.
Op deze manier kan natuurlijk ook de psalm tussen de lezingen gebeden worden.

Rondom het woord
Groet
De Geest van God met u allen.
De Geest van God ook met u.

Een lezing, ingeleid en uitgeleid:
Luister naar de Ene*
wiens gedachten anders zijn dan onze gedachten,
wiens wegen anders zijn dan onze wegen.

Lezing van de tekst, daarna:

Het woord van God voor de mensen van God!
Wij danken God!

Na de laatste lezing, evangelielezing:

Voor het woord van God in de schriften*,
voor het woord van God onder ons,
voor het woord van God in ons:
wij danken u, God!

Dienst van het antwoord
Dankgebed en voorbede, met acclamatie, gesproken:
Zo zeggen, zo bidden wij:
God, in uw goedheid, hoor ons gebed

Ook een optie zijn uitgewerkte gebedsteksten, zoals er vele zijn opgenomen in ‘Vieren’. Een voorbeeld hier:

Van voordat de wereld begon

Ga met Gods zegen

Zegen
gemeente, gesproken: Amen, ja, amen!

– – –

*: teksten uit de liturgie van Iona, zoals opgenomen in Vieren met teksten van de Wild Goose Resource Group.



Weg en toch dichtbij

Teksten Posted on zo, mei 24, 2020 11:26:53

Voorbede voor de tijd tussen Hemelvaart en Pinksteren

Weg en toch dichtbij –
we bidden dat we u tegen mogen komen op de wegen die we gaan.
Help ons in het gewone, alledaagse
uw hemelse nabijheid te ervaren,
zodat deze aarde heilige grond is.
God, in uw genade, hoor ons gebed

Weg en toch dichtbij –
we bidden voor mensen die zich ver van alles voelen,
apart gezet om wie ze zijn,
hun geloof, hun karakter, wat ze wel of vooral ook niet kunnen.
Dat ze weten dat ze niet alleen zijn,
dat hemel en aarde ook voor hen de plaats zijn waar ze leven mogen.
God, in uw genade, hoor ons gebed

Weg en toch dichtbij –
we bidden voor wie zich alleen gelaten voelt,
kinderen, geliefden, ouders,
mensen van elkaar gescheiden,
met opzet, of door wat het leven hen heeft gebracht.
Dat de alleenheid gevuld wordt met aanwezigheid,
van gedachten, woorden, herinneringen die helpend zijn.
God, in uw genade, hoor ons gebed

Weg en toch dichtbij –
om onszelf bidden we, op 1,5 meter of meer gezet,
door wolken en muren aan elkaars blik onttrokken –
dat we nabijheid ervaren, liefde,
de aanraking van uw Geest.
God, in uw genade, hoor ons gebed

    Roel Bosch, avondgebed 21 mei 2020



Tafelgebed: hij raakte de mensen aan …

Liturgie en kerkmuziek Posted on wo, mei 13, 2020 14:36:47

We missen de kerkgang, we missen het avondmaal, het delen van die ene tafel. Ook als we straks in juni of juli weer voorzichtig terugkomen in de kerkzaal zal dat toch nog niet vanzelf gaan. Voor de tussentijd kunnen we het ons ‘te binnen brengen’. Bijvoorbeeld met deze tekst, uit het tafelgebed, vertaald vanuit een Schotse bron. Ik kies hem, omdat er zoveel aanraking, nabijheid, liefde in naar voren komt.

Heilige God, u geeft zoveel meer dan wat wij kunnen geven!
Met dank en eerbied gedenken wij hem
die onze gastheer en onze redder is.

Hij werd geboren in het duister,
als ons eigen vlees en bloed, zo kwam hij.
Gedoopt werd hij in solidariteit met allen
die verlangen naar een betere wereld,
hij raakte de mensen aan die met hun ziekte hem zouden kunnen besmetten,
hij at met de mensen die zijn naam naar beneden konden halen,
als ons eigen vlees en bloed, zo kwam hij.

In ieder gewoon mens herkende hij het unieke,
dode traditie vormde hij om tot levend geloof,
hij troostte en schokte,
maakte heel en bracht in verwarring,
als ons eigen vlees en bloed, zo kwam hij.

En toen: genegeerd door wie hem gevolgd hadden,
gekruisigd door wie bang voor hem waren,
dood, begraven,
verdoemd naar de hel –
totdat de hemel zijn opstanding eiste
en hij opstond om alles wat wij geruïneerd hadden op te richten.
Ons eigen vlees en bloed,
hem houden we hoog,
Jezus is zijn naam.

God, heilig, genadig,
die hier nu bij ons is,
zend uw heilige Geest
over dit brood en deze beker,
en vul ze met de volheid van Jezus Christus.

En terwijl we delen in deze heilige gaven,
geef dat de Geest ons voedt, omhelst en verandert
totdat we door het geheim van uw genade
weten dat we zijn eigen vlees en bloed zijn,
en de keus maken om Christus lief te hebben en te volgen,
nu en altijd.
Amen.

Uit ‘Vieren met teksten van de Wild Goose Resource Group’, Utrecht 2018, vertaling van Wee Worship Book 5, door Roel Bosch.



Kauw op fietspad

Natuur en dieren Posted on ma, mei 04, 2020 21:16:03

Kop schuin kop recht
stap links stap rechts
een kleine hup,
een halve voet opzij:
een man fietst langs, de blik
gericht op niets,
er zat nog nooit een vogel op zijn pad.
Direct daarna die vrouw in zwart gekleed,
half hollend hele dagen onderweg,
vanwaar waarheen Gechazi?,
en niemand weet waarom.
De kauw kan het niet schelen.
De mensen doen maar wat.
En zelf- en doelbewust
eet hij de restjes op.
Een beetje vogel is een goede mensenkenner.

foto’s Koelaan Zeist, tekst bij observaties van het fietspad Boulevard, voor ons huis langs.



« VorigeVolgende »