Blog Image

Roel Bosch

Over dit blog

Beschouwingen en teksten, columns en artikelen.
Vrij gebruik in context waar de teksten tot hun recht komen, met auteursvermelding.

Tafelgebed: hij raakte de mensen aan …

Liturgie en kerkmuziek Posted on wo, mei 13, 2020 14:36:47

We missen de kerkgang, we missen het avondmaal, het delen van die ene tafel. Ook als we straks in juni of juli weer voorzichtig terugkomen in de kerkzaal zal dat toch nog niet vanzelf gaan. Voor de tussentijd kunnen we het ons ‘te binnen brengen’. Bijvoorbeeld met deze tekst, uit het tafelgebed, vertaald vanuit een Schotse bron. Ik kies hem, omdat er zoveel aanraking, nabijheid, liefde in naar voren komt.

Heilige God, u geeft zoveel meer dan wat wij kunnen geven!
Met dank en eerbied gedenken wij hem
die onze gastheer en onze redder is.

Hij werd geboren in het duister,
als ons eigen vlees en bloed, zo kwam hij.
Gedoopt werd hij in solidariteit met allen
die verlangen naar een betere wereld,
hij raakte de mensen aan die met hun ziekte hem zouden kunnen besmetten,
hij at met de mensen die zijn naam naar beneden konden halen,
als ons eigen vlees en bloed, zo kwam hij.

In ieder gewoon mens herkende hij het unieke,
dode traditie vormde hij om tot levend geloof,
hij troostte en schokte,
maakte heel en bracht in verwarring,
als ons eigen vlees en bloed, zo kwam hij.

En toen: genegeerd door wie hem gevolgd hadden,
gekruisigd door wie bang voor hem waren,
dood, begraven,
verdoemd naar de hel –
totdat de hemel zijn opstanding eiste
en hij opstond om alles wat wij geruïneerd hadden op te richten.
Ons eigen vlees en bloed,
hem houden we hoog,
Jezus is zijn naam.

God, heilig, genadig,
die hier nu bij ons is,
zend uw heilige Geest
over dit brood en deze beker,
en vul ze met de volheid van Jezus Christus.

En terwijl we delen in deze heilige gaven,
geef dat de Geest ons voedt, omhelst en verandert
totdat we door het geheim van uw genade
weten dat we zijn eigen vlees en bloed zijn,
en de keus maken om Christus lief te hebben en te volgen,
nu en altijd.
Amen.

Uit ‘Vieren met teksten van de Wild Goose Resource Group’, Utrecht 2018, vertaling van Wee Worship Book 5, door Roel Bosch.



Witte donderdag thuis – hoe?

Liturgie en kerkmuziek Posted on zo, maart 29, 2020 21:32:30

Vinnige debatten onder theologen op Facebook, over hoe we de viering van Witte donderdag dit jaar vorm zullen geven. We blijven op afstand, ieder in een eigen huis, we kunnen niet samen staan rond die tafel die ‘het eerste avondmaal’ gedenkt. Dus misschien: vieren in de kerk achter de tafel en ieder thuis uitnodigen eigen brood en beker te gebruiken?
Ik heb de meningen van velen gelezen, ben geraakt door bijzondere verhalen over ‘avondmaal op afstand’. Toch zoek ik het zelf toch liever een andere kant op. Ik zeg graag ja tegen verbondenheid, tegen de lijfelijkheid van het echte materiële, dat waar brood en wijn voor staan. En denk dan aan een andere vorm om datzelfde evangelieverhaal gestalte te geven.

Op Witte donderdag valt mij elke keer weer op hoe de evangelist Johannes de linnen doeken zo duidelijk noemt. Eerst bij Lazarus, die het graf uitkomt met de handen nog met een linnen doek gebonden; dan bij het avondmaal in de bovenkamer; daarna bij de graflegging van Jezus; en tenslotte als Petrus die doeken ziet liggen in het lege graf.

Misschien ga ik u die thuis meeleeft wel vragen vooraf een ‘linnen doek’, een theedoek of handdoek op tafel neer te leggen, en een schaal water erbij. Met een matze, een platte koek of een rond broodje, en natuurlijk een kandelaar. Ik maakte daar ooit een tekst bij, voor het tijdschrift De Eerste Dag, die nu weer boven komt:
Hij legde zijn bovenkleren af en bond een linnen schort om zijn middel. Johannes 13,4

Het leven heeft vandaag de geur van platte koeken,
van snelle actie in de keuken,
van water, gegoten in de kom,
van linnengoed dat voeten droogt.
Het leven, zo huishoudelijk, reikt zoveel dieper
dan zware woorden, gravende debatten,
dan twistgesprek, dan ruzie om de vraag naar God.
U, Levende, houd zo ons huis bij u betrokken
dat water en brood het kruis kennen dat u het geeft,
en til ons leven op tot in uw dagelijkse dienst.

Zoals dat gaat, deze dagen: opeens springen er associaties naar boven. Bij dat ombinden van de linnen schort denk ik direct aan bekenden in kaderfuncties aan wie gevraagd is om weer in te springen in de zorg, meer handen aan het bed, en die daar best van schrokken, … Het is geen grote stap van de linnen doek, de schort, naar de beschermende kleding, het mondkapje.

O ja, het is een grote stap van het verhaal Jezus op weg naar zijn kruis naar ons thuis. Maar de verbinding is toch ook weer heel dichtbij. Dat vieren we in het delen van brood en beker. Of ook op een andere manier.



Houd mij in leven…

Liturgie en kerkmuziek Posted on zo, maart 22, 2020 20:51:38

Woorden op muziek onthoud je beter. Een regel uit een lied komt soms zomaar op, in je hoofd, of in je hart. Met de melodie erbij – wat jammer, dat je daarna vaak niet verder komt. ‘Hoe ging het ook al weer verder?’
Maar is het echt jammer? Je mag ook bij de regel blijven stilstaan, hem nog eens neuriën, proeven, tot je door laten dringen. In veel liturgie, christelijk maar ook Joods, Islamitisch, hindoeïstisch, is het juist de herhaling die kracht geeft. Daarom klinkt in veel bijbelse psalmen een refrein:
Wat ben je onrustig in mij, mijn ziel? Hoop op God!’, 42,
‘Eeuwig duurt zijn trouw’, 136.
Ook in de liturgie van veel protestantse kerken zijn we daar inmiddels achter gekomen. Vroeger waren het eigenlijk allemaal ‘versjes’: berijmde strofen met alle een identieke melodie. Nu is er meer variatie. Zeker bij de gebeden wérkt dat: het geeft concentratie. Na een zinnetje als ‘Zo bidden, zo zingen wij‘ volgt dan de instemmende zang, de acclamatie.
In deze Veertigdagen is dat bij ons een regel uit Psalm 25, bewerkt door Huub Oosterhuis en vrienden:
‘Houd mij in leven, wees Gij mijn redding, steeds weer zoeken mijn ogen naar U.’
We kennen die regel uit ons hoofd, zingen hem vaak ook vierstemmig. Is dat niet bidden, zoekend naar God kijken, of kijkend naar God zoeken? Maar soms, opeens, klinkt zo’n bekend vers als nieuw. Ook vanmorgen zongen we het, tijdens de uitgezonden viering uit een vrijwel lege kerk. Vanuit huis reageerde iemand geraakt. Ze heeft haar werk op de Intensive Care van een ziekenhuis in de buurt. Ze doet het graag. Maar deze regel, dit vers klinkt voor haar nu als de kern van waar ze morgen in terecht gaat komen: tussen de mensen die zonder steun, ademsteun, het vermoedelijk niet zullen halen. ‘Houd mij in leven…’ Het doet haar goed, deze woorden te oefenen, in de bedding van een verzameling van biddende mensen.

Dat is wat liturgie doet: schatten klaarleggen, woorden bieden die wakker kunnen worden als het nodig is. ‘Kernverzen’, de refreinen bij de intochtspsalm, de antwoorden bij gebeden, de liederen van Taizé of soms ook Iona, met een korte tekst, herhaald in meervoud, in meerklank ook vaak. Wat zijn die veel waard!

Woorden die meer dan woorden zijn, maar gaan meetrillen in hoeken van ons lijf die we nog niet zo goed kennen. ‘Houd mij in leven!’

Wie het nog eens wil horen: in deze opname van de dienst vanmorgen is het op ongeveer deze plaats, 41:30. Op 6:18 het gebed met Kyrie eleison als antwoord.



… en alle dagen nieuw

Liturgie en kerkmuziek Posted on ma, december 30, 2019 15:11:08

God, u, ouder dan wij ons kunnen voorstellen,
tegelijk alle dagen nieuw,
God, uw Geest de hartslag van een schepping die steeds weer verandert,
help ons de veranderingen in het gezicht te zien,
dat we vertrouwen hebben in uw weg met ons.
Geef ons de moed om de visie en wijsheid te waarderen van wie we tegenkomen.
Open ons, zodat we u horen spreken,
door mensen van wie we het het minst verwachten,
op onverwachte plaatsen,
op onverwachte momenten.
Geef ons de moed om het onbekende met vreugde te omarmen,
en daarin de kansen voor uw stralende nieuwe wereld te onderscheiden.

Hierna is er gelegenheid voor persoonlijk gebed, in stilte, of door het aansteken van een kaarsje en het noemen van een intentie.

afgesloten met: zo zingen wij samen:

Neem mij aan, Liedboek 833 .

Zegenbede aan het slot:
Dat we onze zegeningen niet vasthouden
maar uitdelen,
dat anderen opnieuw leren dansen,
dat kinderen goed gevoed worden,
dat mensen bruggen bouwen naar elkaar,
dat genade de hele wereld overspoelt,
in Jezus naam!
Amen.

Bron: Gebed, David Coleman and Zam Walker, Taken from
Going Home Another Way, Daily readings and resources for Christmastide, Neil Paynter,
Wild Goose publications, www.ionabooks.com
Zegenbede aan het slot: Thom M. Shuman, in ‘The Same Old Way? A liturgy for a new year’,
Wild Goose publications, www.ionabooks.com



Hymn Technology

Liturgie en kerkmuziek Posted on vr, juli 19, 2019 09:03:55

Dat een kleine kerk van, zeg, gemiddeld tien kerkgangers,
geen ervaren musicus tot z’n beschikking heeft is geen wonder. Hoe doe je het
dan? In Nederland maakte ik bij vieringen door de week wel een cd-speler mee,
altijd een beetje zenuwenwerk: krijgen we echt het goede nummer op het goede
moment? En is met deze track eigenlijk wel goed mee te zingen?

In het Verenigd Koninkrijk is dat nog veel meer een
probleem. In afgelopen jaren maakte ik al heel wat ingeblikte muziek mee, en
zelfs een preek op video. Deze zomer, in Bunessan, ja, inderdaad, van ‘Morning
has broken’, op het eiland Mull, stond een mij onbekend apparaat vooraan in de
kerk: the Hymnal Plus. Een soort minicomputer met een groot display; de persoon
die het bediende stond steeds even op, drukte op het volgende icoontje, en een
lied begon. Steeds een regel vooraf, zodat we konden gaan staan, daarna ons
gezang.

Eigenlijk was het een ideale oplossing. Om de stemmen een
beetje te helpen, en zeker die van de dominee, een lage alt, waren alle tunes
drie tonen lager gezet. Als je dat een musicus vraagt weigert die, maar dit
apparaat doet gewoon alles wat je wilt. Enthousiast geworden zoek ik thuis de site op, https://www.hymntechnology.com/ . Ik
leer daar dat er nog veel meer mogelijk is: ze hadden ook nog een ritmesectie
kunnen toevoegen, of het orgel van een grote kathedraal kunnen laten klinken,
daar in Bunessan. Of een heel orkest met strijkers en al.

En het meest bijzondere: ze spelen ook in op het
onvolkomene. Nee, The Hymnal Plus speelt alle noten goed en heeft een perfecte
timing. Maar in levend spel klinkt er weleens wat onregelmatigs door, en dat
geeft de muziek karakter. Met de functie ‘Humanise’ voeg je eenvoudig wat slordigheid
toe aan het spel. Net echt!

De kast zelf kost nogal wat, zo’n 2200 Pond, dus nog even
wachten tot de devaluatie na de Brexit. En dan heb je nog niet je eigen
liedboek: in Bunessan hadden ze voor GBP 199 het Church Hymnary 4 erbij
gevonden. Liedboek 2013 staat nog niet in de lijst, nee, maar met al die
Engelse melodieën die daarin staan komen we zeker uit de voeten.

Wel jammer dat ik niet goed kon meezingen. Die toontjes
lager bekwamen me slecht, dat om te beginnen. Maar vooral: zo karaoke zingen heeft
iets heel mechanisch. De sfeer van: wij zijn met weinig, wij zijn niet goed in
zingen, wij kunnen het niet alleen, drukte me neer. Iemand die het gewoon
durft, in te zetten, a cappella, en dan met elkaar er het mooist haalbare van
maken, zou dat niet meer lijken op de zang die harten optilt en een deur
openzet?

En o ja, er zat ook een afstandsbediening bij, daar in Bunessan, maar die deed het niet.



Christus ging als eerste

Liturgie en kerkmuziek Posted on do, januari 10, 2019 19:43:20

Zondag 13 januari: de dag van de doop van de Heer. Bij die dag hoort lied
523, Christus ging als eerste. Inge Lievaart schreef de tekst. Voor het Ouderlingenblad schreef ik er een stukje over.

Soms is het alsof de tijden samenvallen. Bij een geboorte: het licht dat de kamer binnenviel, die vroege morgen van ons eerste kind, vergeet ik niet meer. Bij een overlijden: een woord, een blik van verbondenheid blijft je dagen, jaren bij. Op kernmomenten, crisismomenten balt het leven zich samen in één gebaar, één woord, één blik.
Dichters kunnen dat vastleggen met woorden. Zo speelt Inge Lievaart de tijden door elkaar. Zo vat ze die tijden ook samen: uit het water, de diepte, de oervloed van het Begin rijst Christus op, als dopeling, als geredde en Redder tegelijk. De tijden vallen samen, deze dag, Genesis 1 tot Openbaring 22, met in het stralende midden de doop van de Heer.

Epifanie
In de traditie van de oude kerk was de Doop van Christus het grote Feest van het begin, dat voor ons nu meestal Kerstfeest is. De verschijning van de Heer aan herders, aan wijzen, in de tempel vindt het hoogtepunt in de verschijning, de ‘Epifanie’ voor de ogen van allen: Het Lam van God dat wegdraagt de zonde van heel de wereld! Vandaar ook dat dán het nieuwe jaar begint. De wereld die stil en doods te wachten ligt, in het midden van de winter, wordt opgeschrikt en opgewekt door deze Ene. De doodsjordaan ligt achter ons, het leven ligt open. Waar de doodsnacht heerste, wenkt en lacht het licht.

Redeneren of zingen?
Over wie Jezus was zijn dikke boeken geschreven. In en om de kerk hoor je heel verschillende meningen. Discussies brengen lang niet altijd helderheid. Waarom Jezus Christus leefde, leed en stierf? Daarover kunnen we best lang praten. Hoe zit dat, verzoening van onze zonden door het lijden van Één? En wat is ‘opstanding’ eigenlijk, hoe moeten we dat zien?
Inge Lievaart redeneert daar niet over: ze laat het in haar lied gewoon gebeuren. ‘Al wat wij misdeden is met Hem vergaan.’ Het is alsof we met open mond staan te kijken – de weg ligt open voor ons. ‘Wie gelooft is heden met Hem opgestaan.’ Schepping en doop, kruis en opstanding, ze vallen samen. Als bij een geboorte, als bij een overlijden, als op de eerste dag van een nieuw jaar.
Soms is het alsof de tijden samenvallen. Het licht, de blik van de ander, een hand op je arm, ze maken je even los van wat je dwars zat. Je weet je gedragen, de Jordaan voorbij. Dat is het feest van de doop van Christus. Mijn doop.

523:1
Christus ging als eerste
waar het water stond,
waar de diepte heerste
schiep Hij vaste grond.
Al wat wij misdeden
is met Hem vergaan.
Wie gelooft is heden
met Hem opgestaan.

(I.v.m. copyright niet het hele lied opgenomen. Meer in Liedboek, zingen en bidden in huis en kerk.)



Laat ze maar roepen!

Liturgie en kerkmuziek Posted on za, november 17, 2018 11:14:56

Allemaal mensen om je heen, dag aan dag, ze roepen dit en
vinden dat. Je moet, je zal, je had beter… En als je dan ziek wordt, of met
beperkingen moet leven, een lastig lichaam hebt, of je hoofd wil niet, wat moet
je dan? Je wordt letterlijk ‘benauwd’, in het nauw gebracht. Kruipt weg of
wordt boos. Dit lied gaat daar over. Maar als lied geeft het een uitweg, schept
het zingend de ruimte die je nodig hebt. De ruimte die God je gunt. Een ‘helend
lied’, dus. Juist door die heel gewone taal: laat ze maar roepen!

De taal heeft iets van een expressief schilderij. Korte
zinnen, als felle strepen op het doek: smart!, vreugde!, chaos! Je kunt er ook
niet altijd een kloppend verhaal van maken, laat het maar gebeuren. Probeer
geen te vroege vrede te vinden, laat je niet sussen door woorden die niet
kloppen, die niet passen. Aan het slot klinkt het dan bescheiden, maar helder:
lijden, pijn, smart – het is bekend bij Christus, dat is genoeg. Alsof hij je
aankijkt, onder het zingen, onder het zwijgen.

Bij dit alles is de uitnodiging duidelijk: rust nu mijn
ziel! Elke strofe begint met die woorden. Elke keer daalt het wat verder in. Om
je te laten ervaren: de ruimte – dat is Góds ruimte, niet van al die mensen die
om je heen staan te dringen.

Vanuit Nederland zijn er al heel wat reizigers richting Iona
gegaan, dat kleine eiland aan de westkust van Schotland. De Iona-community
biedt gastvrij onderdak, met een heel eigen spiritualiteit. Daarvandaan komen
ze weer terug, als pelgrims die wat hebben meegemaakt. Als je ze vraagt wat dat
nu is zeggen ze vaak iets als: de verbondenheid van hemel en aarde, lichaam en
ziel, God en mensen.

Dit lied namen ze mee. Het is ontstaan rond de
‘healing-service’ die elke week in de Iona-abbey-church gevierd wordt.
‘Healing’, dat is geen gebedsgenezing door een krachtige charismatische leider,
maar het durven knielen in een kring van andere mensen, en je laten raken door
de zegen, de handen, de gebeden van velen. De melodie is een zangerige Schotse
‘tune’, door John Bell gecomponeerd. Meerstemmig gezongen wordt het nog mooier
– met nog meer ruimte. Vanzelf zing je het niet luid en vol overtuigingskracht,
maar stil, open, verwachtingsvol. ‘Soms even raakt hemel de aarde’, God geve je
dat, God geve mij dat!

932:1

Rust nu mijn ziel. Laat ze maar roepen,

dringen om ruimte die God toebehoort.

Smart kent haar klacht, vreugde haar zingen,

chaos vraagt een herscheppend woord.

2

Rust nu mijn ziel. Zoek niet onrustig

te vroege vrede, maar geef je aan God.

Voedsel is het dat niet verzadigt,

drinken te over, toch kwelt dorst.

3

Rust nu mijn ziel. Dit is jouw lichaam,

jouw lastig lichaam, hoe word je weer heel?

Soms even raakt hemel de aarde;

God geve dat je ziet en weet.

4

Rust nu mijn ziel. Weet je geborgen,

durf te geloven, hoor: God heeft je lief.

In pijn en leed deel je in Christus,

Hij kent de smart, Hij roept: vrees niet.

Ook opgenomen in Ouderlingenblad mei 2017



Gastcolumn: Katholieke kaarsen in gereformeerd getijdengebed

Liturgie en kerkmuziek Posted on wo, maart 16, 2016 20:00:22

gastcolumn, geschreven door Bastiaan Visser, predikant in opleiding bij de Pniëlwijkgemeente in Zeist. Reacties onderaan zijn zeer welkom!

Op een heldere winteravond bezoek ik het open avondgebed van
de Noorderlichtgemeente in Zeist. Dit wekelijkse avondgebed is ontstaan uit
bijeenkomsten in de stille week die zich uitbreidden naar de 40-dagentijd, de
adventstijd en vervolgens naar het hele jaar met uitzondering van de
zomermaanden. Bezoekers zijn een vast groepje gemeenteleden, maar het gebed is
‘open’ voor iedereen en de predikant verzekert vooraf dat ik welkom ben.

Het stijlvolle, klassieke kerkgebouw is donker, maar het
zalencentrum achter de kerk straalt warm licht uit. In een hoek van een ruime,
wat kale zaal staan een tiental stoelen rondom een eenvoudig houten tafeltje. In
het midden staat een brandende kaars omringd door waxinelichtjes, waarvan er
een paar in kruisvorm branden. Wanneer ik in de stille kring een plaats inneem,
voel ik hoe fris het is. En direct is er een associatie met de kloosterkerk
waar ik een paar dagen per jaar deelneem aan de getijdengebeden. Een frisse ruimte
die uitnodigt om te verstillen en geconcentreerd aanwezig te zijn, waarna de
aanvangstekst helder binnenkomt:

“Mag ik niet
verwachten de goedheid van de HEER te zien in het land van de levenden?
Wacht op de HEER, wees dapper en vastberaden, ja wacht op de HEER.

Als theologiestudent ben ik op zoek naar liminaliteit in een
liturgische praktijk. Een begrip dat in de liturgiewetenschap gebruikt wordt
voor de steeds flexibeler wordende liturgie die van de ene naar de andere vorm
beweegt. Een beweging waarin verschillende tradities gemixt worden en de
liturgie steeds meer een tussenvorm lijkt op weg een volgende fase.
Liminaliteit is een abstract begrip dat vanavond echter opeens een gezicht
krijgt door deze eeuwenoude woorden uit psalm 27. In de aan Zeist grenzende
plaatsen Bunnik en Utrecht is veel aandacht voor de limes, de oude grens van
het Romeinse rijk. Dit avondgebed plaatst op de grens van ‘het land van de
levenden’ waar de komst van de Heer verwacht wordt. Een grens die liminaal is,
dat wil zeggen vloeiend, een overgangssituatie vormend. Want is het land van de
Levende niet daar waar Hij verwacht wordt? Waar Zijn aanwezigheid gerepresenteerd
wordt door het stille kaarslicht in het midden van de kring? Waar Zijn woorden
klinken in het vervolg van de psalm:

“De HEER is mijn
licht, mijn behoud, wie zou ik vrezen?
Bij de HEER is mijn leven veilig, voor wie zou ik bang zijn?”

In deze eenvoudige, half uur durende liturgie worden nog
meer grenzen overschreden. Na woorden van inkeer die beantwoord worden met
‘Heer, ontferm u over ons’, volgt lied 900 uit het nieuwe liedboek. Een
hertaling van een tekst van Theresia van Avila: “Laat niets je verontrusten of
wanhopig maken, wie zich aan God vasthoudt komt niets tekort, God alleen is
genoeg.” Oude kloosterwoorden worden afgewisseld met liederen uit de tradities
van Iona en Taizé. Prachtig a capella en meerstemmig gezongen waarmee deze
verschillende kloostertradities moeiteloos verweven worden tot een gereformeerd
getijdengebed. Grenzen van tradities worden overschreden en monden uit in een
meditatieve stilte.

Aan het einde van de viering is er het ‘open gebed’. Elke
deelnemer kan een waxinelichtje aansteken en een gebed uitspreken terwijl het
waxinelichtje bij de kaars in het midden wordt geplaatst. Er wordt gebeden voor
een gemeentelid die een moeilijke periode doormaakt; voor een familielid met
psychische klachten en voor de vluchtelingen wereldwijd. Er is ook gebed voor
een overleden dierbare, waarbij het door me heen flitst dat hier een
gereformeerde grens overschreden wordt. De waxinelichtjes in het midden branden
stilletjes rondom de grote kaars. Katholieke kaarsen in de zin van gebeden die
present gesteld worden rond het centrale licht van Christus. Ik voel schroom om
zelf een waxinelichtje aan te steken en te danken voor deze bidders. Om te
danken voor dit getijdengebed dat uit allerlei tradities is samengesteld, maar
deel uitmaakt van de eeuwenlang gebeden getijden, gebeden op de grens van tijd
en eeuwigheid.

Na een gezamenlijk gebeden Onze Vader en een zegenlied gaat de groep stilletjes groetend
uiteen. Ik merk dat ik in mijn hoofd automatisch door associeer en vader abt
het getijdengebed hoor besluiten: “Moge de almachtige God Zich over ons
ontfermen,
onze zonden vergeven,
en ons geleiden tot het eeuwig leven.”

Wanneer ik de snelweg naar huis opdraai, is daar opeens een
heldere, volle maan die een verstild licht uitstraalt. Alsof de winteravond de
kern van het avondgebed herhaalt: “De
HEER is mijn licht, mijn behoud, wie zou ik vrezen?”

Bastiaan Visser



Volgende »